Θέματα φιλοσοφικά, επιστημονικά, κοινωνικά, ψυχολογικά, για τον άνθρωπο. Νευροεπιστήμες, εγκέφαλος,συνείδηση και νοημοσύνη. Νίκος Λυγερός.
Όλες οι ανθρώπινες έννοιες είναι προβολές του ανθρώπινου πνεύματος γι'αυτό σε τελική ανάλυση πολλές φορές είναι απατηλές. Δεν βλέπουμε την πραγματικότητα , την αντιλαμβανόμαστε (όπως νομίζουμε εμείς πως είναι). Ο,τι βλέπουμε είναι μια ερμηνεία της πραγματικότητας, που βασίζεται σε υποκειμενικά, ελαττωματικά ή προκατειλημμένα παραδείγματα. Αυτό έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο πώς καταλαβαίνουμε τον κόσμο, αλλά και πώς καταλαβαίνουμε τους ανθρώπους... Όταν κάποτε ρώτησαν τον Ηράκλειτο πώς γνωρίζει όσα γνωρίζει απάντησε: «ερεύνησα τον εαυτό μου». Όμως δεν αρκεί μόνο η αυτογνωσία, χρειάζεται και η εμπάθεια... O Σωκράτης, μέσω της μεθόδου διαλόγου που είχε αναπτύξει, εκμαίευε (εξ ου και Μαιευτική Μέθοδος) από τον συνομιλητή του την αλήθεια/γνώση που είχε μέσα του αλλά δεν γνώριζε. Ο άνθρωπος δε μπορει να αναζητά αυτό που δε γνωρίζει γιατί τότε δεν ξέρει τί να αναζητήσει αλλά ούτε αυτό που γνωρίζει μπορεί να αναζητά γιατί το ξέρει ήδη. Ο άνθρωπος τίποτε νέο δε μαθαίνει, παρά μόνο παίρνει συνείδηση των όσων ήδη γνωρίζει. Η γνώση (μάθηση) είναι ανάμνηση (ενθύμιση) , υπάρχει λοιπόν η ανάμνηση μέσα μας...

Εκπαίδευση ημισφαιρίων-ανάπτυξη δημιουργικότητας στην εκπαίδευση


Η επεξεργασία των πληροφοριών από τα εγκεφαλικά ημισφαίρια

Λίγο πολύ, όλοι λειτουργούμε ως ένα βαθμό, άλλοτε με το δεξί και άλλοτε με το αριστερό ημισφαίριο, όμως χρησιμοποιούμε το ένα ημισφαίριο περισσότερο από το άλλο. Για παράδειγμα, μπορεί να έχουμε κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο γεγονός που σημαίνει ότι είναι αυτό που προτιμάμε περισσότερο ή ότι είναι το δυνατότερο από τα δύο ημισφαίρια. Είναι δηλαδή αυτό που επεξεργάζεται συχνότερα τις περισσότερες από τις πληροφορίες που δεχόμαστε.

Αυτό όμως δεν αποκλείει τη χρήση και του αριστερού ημισφαιρίου. Μπορεί για παράδειγμα να χρησιμοποιούμε το δεξί ημισφαίριο για το εξήντα τοις εκατό των περιπτώσεων και το αριστερό για το υπόλοιπο σαράντα. Επομένως κυρίαρχο ημισφαίριο είναι αυτό που επεξεργάζεται με μεγαλύτερη ευχέρεια τα διάφορα ερεθίσματα.

Η εκπαίδευση των ημισφαιρίων και η ανάπτυξη της δημιουργικότητας

Τα δυο ημισφαίρια δέχονται, οργανώνουν και επεξεργάζονται την πληροφορία κατά διαφορετικούς τρόπους. Το αριστερό ημισφαίριο που ονομάζεται και «κυρίαρχο» επεξεργάζεται τις πληροφορίες κατά τρόπο αναλυτικό-γραμμικό (π.χ.εκτελεί μαθηματικές πράξεις). Το δεξί ημισφαίριο επεξεργάζεται συνήθως γεωμετρικά σχήματα, εικόνες και μουσικούς ήχους κατά τρόπο συνθετικό- ολιστικό δηλ. τα μέρη αποκτούν νόημα μέσα από τη σχέση τους με τα άλλα μέρη.

Οι στρατηγικές μάθησης στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα αναφέρονται κατά κανόνα (αν όχι κατ’ αποκλειστικότητα) στο αριστερό ομιλούν ημισφαίριο. Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα δυσχεραίνει τη μάθηση σε παιδιά με κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο. Υπάρχει όμως συνείδηση και πέρα από τη λεκτική- αναλυτική σκέψη όπως π.χ. στους αθλητές, χορευτές, ζωγράφους και στην εκμάθηση του σκι, του ποδηλάτου κ.α.

Εdwards: Η ικανότητα ενός ατόμου να ζωγραφίζει, ελέγχεται από τον τρόπο επεξεργασίας της οπτικής πληροφορίας. Ο κοινός τρόπος επεξεργασίας των οπτικών πληροφοριών, είναι ο λεκτικός-συμβολικός τρόπος χαρακτηριστικός της λειτουργίας του αριστερού ημισφαιρίου. Ο τρόπος που απαιτείται στο σχέδιο είναι ο συνθετικός -ολιστικός με ευαισθητοποιημένη την αντίληψη του χώρου, χαρακτηριστικός τρόπος λειτουργίας του δεξιού ημισφαιρίου. Σχεδιασμός με το δεξί ημισφαίριο σημαίνει ότι συνδέει κανείς τον εαυτό του με το ουσιαστικό περιεχόμενο του σχεδίου χωρίς να παρεμβάλλει λέξεις.

«Δυσκαλλιτεχνία»: Το φαινόμενο όπου τα παιδιά ζωγραφίζουν σαν παιδιά και οι ενήλικοι επίσης σαν παιδιά. Αποδίδεται στην παντελή έλλειψη εκπαίδευσης του δεξιού ημισφαιρίου με το τρέχον εκπαιδευτικό σύστημα. Δεν έχουμε μάθει να σχεδιάζουμε, γιατί δεν έχουμε μάθει να «βλέπουμε» το πραγματικό αντικείμενο, αλλά τη μεταφρασμένη οπτική αντίληψη σε «λέξεις-σύμβολα».

Ένας καλλιτέχνης απενεργοποιεί τη λεκτική ταξινόμηση τύπου αριστερού ημισφαιρίου και δραστηριοποιεί την ολιστική αντίληψη εικόνας τύπου δεξιού ημισφαιρίου, έτσι ώστε να βλέπει την εικόνα «όπως είναι» κι όχι όπως τη φαντάζεται δια μέσου λέξεων και συμβόλων. Η δημιουργικότητα λοιπόν του καλλιτέχνη βασίζεται σύμφωνα με την Edwards σε λειτουργίες του δεξιού / μη λεκτικού ημισφαιρίου.

Τα δημιουργικά άτομα που φαίνεται να βασίζονται στις λειτουργίες του δεξιού ημισφαιρίου, βρίσκονται σε μειονεκτική θέση μέσα στο σημερινό σχολείο, γιατί ενώ το παιδί αυτό έχει μεγάλες δυνατότητες, εφευρετικότητα και πρωτοτυπία και θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα δυναμικό παραγωγικό άτομο, βρίσκεται συνήθως στο περιθώριο της σχολικής ζωής καθώς το εκπαιδευτικό σύστημα δε του δίνει τις ευκαιρίες ανάδειξης των δυνατοτήτων του.

Εκπαίδευση των ημισφαιρίων και ανάπτυξη της δημιουργικότητας.
Έχει διαπιστωθεί ότι περί την Δ’ τάξη του δημοτικού σχολείου τα παιδιά παρουσιάζουν μια αισθητή κάμψη στις δημιουργικές τους ικανότητες. Ενώ στις προηγούμενες ηλικίες υπάρχει μια αυξανόμενη πρωτοτυπία στις συλλήψεις και δράσεις του παιδιού, περί το 9ο έτος παρατηρείται μια απότομη πτώση. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να αποδοθεί κυρίως στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης και της συμμόρφωσης προς ορισμένα πρότυπα - στερεότυπα συμπεριφοράς που η σχολική ζωή επιβάλλει στο παιδί τόσο στον τρόπο του σκέπτεσθαι όσο και στις καθημερινές εκδηλώσεις (Παρασκευόπουλος, 1985).

Barbara Vitale (παιδαγωγός): Τα παιδιά που λειτουργούν σχεδόν πάντα με το δεξί ημισφαίριο, συχνά αποτυγχάνουν στο σχολείο, γεγονός που οφείλεται στη μεθοδολογία μάθησης που χρησιμοποιείται σήμερα και στηρίζεται σε λειτουργίες του αριστερού ημισφαιρίου. Τα παιδιά με κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο συχνά έχουν καλές επιδόσεις στον αθλητισμό ή σε κάποια καλλιτεχνική δραστηριότητα.

Τα παιδιά που λειτουργούν σχεδόν πάντα με το δεξί ημισφαίριο:
  • Μαθαίνουν ακολουθώντας πορεία από το ολικό στο μερικό.
  • Συχνά δε μπορούν να βάλουν σε τάξη τις σκέψεις τους
  • Χρειάζονται άμεση επαφή με το νέο ερέθισμα για να το συνειδητοποιήσουν, ενώ το σύμβολο δεν επαρκεί.
  • Συμπεριφέρονται συχνά παρορμητικά.
  • Δεν είναι ιδιαίτερα ομιλητικά και συχνά εκφράζονται περιφραστικά.
  • Δεν συνειδητοποιούν τα χρονικά όρια.
  • Ονειροπολούν και παίρνουν στα σοβαρά παράλογους συλλογισμούς άλλων.
  • Μετρούν με τα δάκτυλα.
  • Βρίσκονται σε διαρκή κίνηση και μοιάζουν υπερκινητικά .
  • Στέκουν όρθια ή πρέπει να κινούνται για να μάθουν.
Πολλά από αυτά τα άτομα είναι συχνά αριστερόχειρα και για να διευκολυνθούν στην μάθηση χρειάζονται στρατηγικές που να εμπλέκουν τόσο το αριστερό όσο και το δεξί ημισφαίριο, με λεκτικά, οπτικά, ακουστικά, απτικά, κιναισθητικά, γευστικά και οσφρητικά πρότυπα.

Η Vitale (1982) έχει προτείνει μεθόδους εκμάθησης λέξεων από παιδιά με δεξί κυρίαρχο ημισφαίριο:

Διαπροσωπικές σχέσεις, ανθρώπινες ιδιομορφίες και Ανθρωπότητα / Ανθρώπινες σχέσεις και παιδεία Ανθρωπότητας

Νίκος Λυγερός - Διαπροσωπικές σχέσεις, ανθρώπινες ιδιομορφίες και Ανθρωπότητα
Η διάλεξη του Νίκου Λυγερού με θέμα: "Διαπροσωπικές σχέσεις, ανθρώπινες ιδιομορφίες και Ανθρωπότητα". Beer Academy. Καρελλά 45, Χαλάνδρι, Αθήνα. Τετάρτη 3 Μαΐου 2017.  



Η διάλεξη του Νίκου Λυγερού με θέμα: "Ανθρώπινες σχέσεις και παιδεία Ανθρωπότητας". Λύκειο Καλαμπάκας, 31/3/2017

Παιδαγωγικές Επισημάνσεις στα Διασωθέντα Αποσπάσματα του Ηρακλείτου

Παιδαγωγικές Επισημάνσεις στα Διασωθέντα Αποσπάσματα του Ηρακλείτου.
Περίληψη: Όλη η φιλοσοφία του Ηρακλείτου, η οποία δεν αποκαλύπτει, ούτε αποκρύπτει κάτι, αλλά μόνο σημαίνει, κατά το Βέικο (1998, 85) μπορεί να συνοψιστεί στη φράση: όλα τα συγκεκριμένα πράγματα είναι ένα, κι ας μεταβάλλονται αυτά συνεχώς και ας βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο ανάμεσά τους. Αυτό το ένα, ο ξυνός λόγος, το σοφόν, η απόλυτη αλήθεια, από την πλειονότητα των ανθρώπων διαφεύγει και πριν και μετά την υπόδειξή του. Αρκετά αποσπάσματα του Ηρακλείτου κάνουν λόγο για πιθανές αιτίες που δε μαθαίνουν οι άνθρωποι αυτό το οποίο πρέπει να μάθουν, δηλαδή το ένα, και με βάση αυτό να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους. Η αλλόκοτη συμπεριφορά των ανθρώπων σύμφωνα με τα ανωτέρω οφείλεται στην άγνοια, και η άγνοια στην απουσία της σωστής διαπαιδαγώγησής τους. Τέσσερις βασικές παιδαγωγικές αρχές προβάλλονται στα ηρακλείτεια αποσπάσματα. Η πρώτη παιδαγωγική αρχή αφορά στην εστίαση της διδασκαλίας (Β 2), στη συνειδητοποίηση της απόλυτης αλήθειας, στην ομολογία δηλαδή του ανθρώπινου λόγου με τον κοσμικό λόγο, ήτοι της ανθρώπινης λογικής με την παγκόσμια τάξη και αρμονία (Β 50)· η δεύτερη αφορά στη διδασκαλία ως μια μη απλή παράθεση γνώσεων, επειδή στην αντίθετη περίπτωση οι διδασκόμενοι αν και θα ακούν, ουσιαστικά θα είναι απόντες (Β 34)· η τρίτη αφορά στη διδασκαλία ως μύηση (Β 18), ιεροτελεστία, πράξη ιερή αφού εξυψώνει τον άνθρωπο στο επίπεδο του θείου (Β 78)· και η τέταρτη παιδαγωγική αρχή αφορά στην αυστηρή επιλογή του υλικού διδασκαλίας. Τόσο πολύ σημαντική θεωρούσε την επιλογή των γνώσεων που φθάνει στο σημείο να θεωρεί την πολυμάθεια κακοτεχνία και αδύναμη να διδάξει τον άνθρωπο το σωστό (Β 40).

Η αναζήτηση του ενός, που διαρκώς φαίνεται να μας διαφεύγει, καθιστά τον αγώνα κατάκτησής του έλλογου όντος ιδιαιτέρως σημαντικό. Ο άνθρωπος είναι έκθετος γιατί εγκατέλειψε το εν, προκειμένου να υπάρξει εν χρόνω. Όσο λοιπόν η αποστασία του αυτή δεν ταυτίζεται με την αποποίηση της ουσίας του, αλλά με την αναζήτηση και την παιδαγωγία της επανάκτησής της, τόσο ο εξόχως δραματικός αγώνας του, δε θα μοιάζει μάταιος και θα αποφεύγεται το ενδεχόμενο της τραγικής κατάληξής του.

Κείμενο: Στην ιστορία της προσωκρατικής φιλοσοφίας ιδιαιτέρως σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο Ηράκλειτος από την Έφεσο, που έζησε τον έκτο αιώνα π.Χ. Το διασωθέν σε αποσπάσματα, εν είδει αποφθεγμάτων, έργο του έχει δεχθεί ποικίλες ερμηνείες, τις περισσότερες φορές αντικρουόμενες μεταξύ τους. Το προσωνύμιον «σκοτεινός» που αποδόθηκε στον Ηράκλειτο ακόμα από την αρχαιότητα (Διογ. Λ. ΙΧ, 6· πβ. Kirk-Raven-Schofield 1990, σσ.191-192) αντανακλά αφενός το περίτεχνο και δυσνόητο ύφος του και αφετέρου τον πολυσήμαντο χαρακτήρα των όρων που χρησιμοποιεί. Στην παγκόσμια βιβλιογραφία ο Ηράκλειτος εκτός από κοσμολόγος που οδήγησε την ιωνική φυσική στο κορύφωμά της (Snell 1926, σ.361) και υλοζωιστής (Zeller 1997, σσ.55-60) αποκαλείται και ως ηθικός φιλόσοφος (Gigon 1968,σ.198), υπαρξιστής (Brecht 1949, σ.132), πρόδρομος του Hegel (Lassalle 1858), θεολόγος (Tannery 1930, σ.168), εμπειρικός και αισθησιοκράτης (Schuster 1873), μυστικιστής (Cornford 1957, σ.184) κ.λ.π. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο νομιμοποιείται κάθε νέα προσπάθεια επιστημονικής ερμηνείας των αποσπασμάτων του (Brun 1992, σσ. 37-38), με δεδομένο ότι ο Ηράκλειτος έχει ακόμα πολλά να μας πει, περισσότερα δε να μας μάθει.

Όλη η φιλοσοφία του Ηρακλείτου, η οποία δεν αποκαλύπτει, ούτε αποκρύπτει κάτι, αλλά μόνο σημαίνει, κατά το Βέικο (1998, 85) μπορεί να συνοψιστεί στη φράση: όλα τα συγκεκριμένα πράγματα είναι ένα, κι ας μεταβάλλονται αυτά συνεχώς και ας βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο ανάμεσά τους. Αυτό το ένα, ο ξυνός λόγος, το σοφόν, η απόλυτη αλήθεια, από την πλειονότητα των ανθρώπων διαφεύγει και πριν και μετά την υπόδειξή του. Αρκετά αποσπάσματα του Ηρακλείτου κάνουν λόγο για πιθανές αιτίες που δε μαθαίνουν οι άνθρωποι αυτό το οποίο πρέπει να μάθουν, δηλαδή το ένα, και με βάση αυτό να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους. Η αλλόκοτη συμπεριφορά των ανθρώπων σύμφωνα με τα ανωτέρω οφείλεται στην άγνοια, και η άγνοια στην απουσία της σωστής διαπαιδαγώγησής τους. Τέσσερις βασικές παιδαγωγικές αρχές προβάλλονται στα ηρακλείτεια αποσπάσματα. Η πρώτη παιδαγωγική αρχή αφορά στην εστίαση της διδασκαλίας (Β 2), στη συνειδητοποίηση της απόλυτης αλήθειας, στην ομολογία δηλαδή του ανθρώπινου λόγου με τον κοσμικό λόγο, ήτοι της ανθρώπινης λογικής με την παγκόσμια τάξη και αρμονία (Β 50)· η δεύτερη αφορά στη διδασκαλία ως μια μη απλή παράθεση γνώσεων, επειδή στην αντίθετη περίπτωση οι διδασκόμενοι αν και θα ακούν, ουσιαστικά θα είναι απόντες (Β 34)· η τρίτη αφορά στη διδασκαλία ως μύηση (Β 18), ιεροτελεστία, πράξη ιερή αφού εξυψώνει τον άνθρωπο στο επίπεδο του θείου (Β 78)· και η τέταρτη παιδαγωγική αρχή αφορά στην αυστηρή επιλογή του υλικού διδασκαλίας. Τόσο πολύ σημαντική θεωρούσε την επιλογή των γνώσεων που φθάνει στο σημείο να θεωρεί την πολυμάθεια κακοτεχνία και αδύναμη να διδάξει τον άνθρωπο το σωστό (Β 40).

Η ισχύς των άγραφων νόμων στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή

Η ισχύς των άγραφων νόμων στην Αντιγόνη του Σοφοκλή.
Περίληψη: Η πόλις-κράτος της Αθήνας, το 5ο αιώνα π.Χ., γνώρισε σπουδαία άνθηση, που την οφείλει στον Περικλή. Μέσα σε αυτή την ακμή δημιουργήθηκε το θέατρο, το οποίο μεταδίδει στο θεατή ανώτερες αξίες και ηθικά διδάγματα. Στη παρούσα μελέτη θα ασχοληθώ με το Σοφοκλή και πιο συγκεκριμένα με την «Αντιγόνη». Ειδικότερα, θα επικεντρωθώ στην ισχύ των άγραφων νόμων, που η ηρωίδα υπερασπίζεται έναντι των θετών νόμων ενός τυράννου, προκειμένου να επιτελέσει το ιερό της καθήκον. Στην αρχή, θα αναφερθώ σε αυτή τη σύγκρουση, αφού στην «Αντιγόνη» αντικατοπτρίζεται η αντίσταση ενός απλού πολίτη στη πολιτική εξουσία, όταν αυτή υπερβαίνει τις δικαιοδοσίες της και καταβαραθρώνει τα δικαιώματα του. Στη συνέχεια, θα γίνει μία μνεία στη τραγικότητα των δύο κεντρικών ηρώων του έργου, για να γίνει πρόδηλο το αδιέξοδο, στο οποίο έχουν βρεθεί οι δύο ήρωες. Στο τέλος, θα εστιάσω στο πρόλογο του δράματος, όπου διαφαίνεται, για πρώτη φορά, η σύγκρουση της Αντιγόνης με τον Κρέοντα. Ακόμα, θα δώσω έμφαση στη δεύτερη σκηνή του δευτέρου επεισοδίου, που υπάρχει η κορύφωση του έργου με τις ρήσεις της Αντιγόνης και του Κρέοντα, όπου οι δύο ήρωες εκθέτουν τα επιχειρήματά τους. Συνεπώς, σε αυτή τη μελέτη θα ασχοληθώ ιδιαίτερα με τις ανώτερες αξίες και τις ηθικές αρχές, που υποστηρίζει η Αντιγόνη, καθώς η ηρωίδα του Σοφοκλή αίρεται πάνω από τα χαμηλά και τα ανθρώπινα και γίνεται ο εκφραστής φιλελεύθερων αρχών διατυπώνοντας πανανθρώπινα αιτήματα. 

Είναι γενικά αποδεκτό ότι, η Ελλάδα θεωρείται, χάρη στο σπουδαίο πολιτισμό της, το λίκνο της δημοκρατίας, πάνω στον οποίο δομήθηκε ο Δυτικός Πολιτισμός. Ειδικότερα, η πόλις-κράτος της Αθήνας γνώρισε σπουδαία άνθηση και ακμή, κατά το 5ο αιώνα π.Χ., χάρη σε μία σπουδαία προσωπικότητα, που δεν είναι άλλη από το ταγό της το Περικλή. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι, ο αιώνας αυτός έμεινε στην ιστορία ως ο «Χρυσός Αιώνας του Περικλέους». Μέσα, λοιπόν, σε αυτή την ακμή δημιουργήθηκαν χρηστοί πολίτες, δηλαδή καλοί κἀγαθοί ἄνδρες, και το πολίτευμα της δημοκρατίας. Τότε ακριβώς ήταν που άρχισε και ολοκληρώθηκε το θαύμα της Ακρόπολης, δημιουργήθηκαν οι Φιλοσοφικές σχολές και αναπτύχθηκε η τραγωδία, όπου είναι καθαρά δημιούργημα του Ελληνικού Πνεύματος και με τις υψηλές ιδέες, που περιέχει, είναι ένα σοβαρό, σεμνό και μεγαλόπρεπο δράμα (Τοπούζης, 1992, σ. 28-29). Εκπρόσωποι της τραγικής ποίησης θεωρούνται, κατά χρονολογική σειρά γέννησης, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης. 

Ο Σοφοκλής, ειδικότερα, ο οποίος γεννήθηκε το 496 π.Χ. στον Ίππιο Κολωνό της Αθήνας και πέθανε το 406 π.Χ. (Δρακόπουλος-Ναστούλης-Ρώμας, 2001, σ. 26-27) έγραψε 130 τραγωδίες, από τις οποίες σώζονται μόνο οι 7 (Τοπούζης, 1992, σ. 30). Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονισθεί ότι, η κλίση του προς τη ποίηση εκδηλώθηκε από πολύ νωρίς αφού, σε ηλικία μόλις 29 ετών, το 468 π.Χ. νίκησε το μεγάλο δραματικό ποιητή Αισχύλο σε αγώνα τραγωδίας (Δρακόπουλος-Ναστούλης-Ρώμας, 2001, σ. 27). Έτσι, κατάφερε να κερδίσει τη συμπάθεια των συμπολιτών του, που τον συνόδευσε έως το τέλος της ζωής του, μιας και μετά τη νίκη του αυτή και σε όλο το μακροχρόνιο βίο του (πέθανε σε ηλικία ενενήντα ετών) δεν σταμάτησε ποτέ να συγγράφει τραγωδίες. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, το τελευταίο του έργο το παρουσίασε το 409 π.Χ. σε ηλικία 87 ετών (Griffith, 1999, σ. 1). Έλαβε μέρος σε 30 δραματικούς αγώνες εκ των οποίων 20 φορές κατάφερε να στεφθεί νικητής. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ποτέ δεν κατατάχθηκε στη τρίτη θέση (Δρακόπουλος-Ναστούλης-Ρώμας, 2001, σ. 27). 

Η Αντιγόνη είναι το δεύτερο, σε αρχαιότητα, από τα σωζόμενα έργα του Σοφοκλή και θεωρείται μία από τις τελειότερες τραγωδίες. Το δίδαξε το 442 π.Χ. κερδίζοντας τη πρώτη νίκη (Δρακόπουλος-Ναστούλης-Ρώμας, 2001, σ. 31). Στην υπόθεση του δράματος, που αποδίδεται στο γνωστό γραμματικό Αριστοφάνη το Βυζάντιο, αναφέρεται ότι, ο Σοφοκλής εξαιτίας της επιτυχίας, που είχε η παράσταση της Αντιγόνης, εκλέχθηκε στο αξίωμα του στρατηγού μαζί με τον Περικλή στην εκστρατεία των Αθηναίων εναντίον της Σάμου (Μαρκαντωνάτος, 2004, σ. 15). Ο Σοφοκλής για να γράψει την Αντιγόνη εμπνεύστηκε από το μυθολογικό κύκλο των Λαβδακιδών, ο οποίος, χάρη στις πολυάριθμες παραλλαγές του, στάθηκε αρωγός στη γόνιμη καλλιτεχνική φαντασία των τραγικών ποιητών (Μαρκαντωνάτος-Πλατυπόδης, 2012, σ. 19).

Αντιγόνη vs Κρέοντας - Αξίες vs Αρχές

Ανθρώπινες αξίες - Κοινωνικές Αρχές. Αντιγόνη - Κρέοντας.
Η αρχαία τραγωδία της Αντιγόνης έχει μελετηθεί και αναλυθεί μέσα στους αιώνες επανειλλημένα, παραμένοντας μέχρι σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά από τα πιο επαναστατικά δημιουργήματα. Είναι αμφισβητήσιμο βέβαια πόσοι από τους θεατές που μέχρι σήμερα την έχουν παρακολουθήσει, κατανόησαν την επαναστατική της διάσταση ή έστω τόλμησαν να κάνουν την παραμικρή αναγωγή με το πώς οι ίδιοι λειτουργούν απέναντι στο καθεστώς και τους νόμους. Η Αντιγόνη εκπροσωπεί τον άνθρωπο που δεν υποτάσσεται, τον άνθρωπο που θεωρεί χρέος του την εξέγερση απέναντι στο άδικο και την τυφλή και βίαιη εξουσία.

Στις μέρες μας και λόγω των εξελίξεων και της προσπάθειας να εδραιωθεί παγκόσμια ένα αστυνομοκρατούμενο καθεστώς που θα υπηρετεί τους ιθύνοντες και τον καπιταλισμό, το πρόσωπο της Αντιγόνης παίρνει ακόμα μεγαλύτερη αξία. Δυστυχώς όμως ένα μεγάλο κομμάτι θεατών, παρακολουθεί χωρίς εσωτερικό προβληματισμό την τραγωδία αυτή, και μάλιστα συχνά χρησιμοποιείται απλά ως κομπασμός ή δήθεν δείγμα κουλτούρας η παρακολούθησή της.

Η πολιτική διάσταση της "Αντιγόνης" είναι καθοριστική, η τραγωδία του Σοφοκλή καθώς και η ηρωίδα του έχουν αποτελέσει σε παγκόσμιο επίπεδο αντικείμενο ανάλυσης, ακόμα και από ψυχαναλυτές όπως για παράδειγμα ο Patrick Guyomard, την έχουν χαρακτηρίσει ανατρεπτική, διαχρονικό σύμβολο της ελευθερίας, πιστή στους άγραφους νόμους και τα επιθετα και οι χαρακτηρισμοί που της έχουν προσδώσει θα μπορούσαν να συνεχίζονται σελίδες επί σελίδων.

Πριν αρκετά όμως χρόνια ο Ηenry Wood Nevinson τόλμησε να της προσδώσει ένα άλλο χαρακτηρισικό που σε πολλούς στενόμυαλους "πεπαιδευμένους" δεν θα αρέσει πιθανόν, την αποκάλεσε "αναρχική ηρωίδα" και μίλησε για αναρχικό δράμα. Αν συνυπολογίσουμε το πόσο διαστρεβλωμένη είναι η έννοια της αναρχίας και πόσο οι λάτρεις του κράτους και της "νομιμότητας" προσπαθούν να της προσδώσουν τα χειρότερα στοιχεία, η προσέγγιση αυτή του Nevinson υπήρξε ανατρεπτική για την εποχή του αλλά και για τις μέρες μας αλλά ταυτόχρονα απολύτως ταιριαστή με την ηρωίδα της τραγωδίας. Ο Henry Nevinson ήταν ένας διάσημος δημοσιογράφος στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, διάσημος για την έκθεση και την μελέτη του σχετικά με την δουλεία στην Αγκόλα και τα CocoaIslands. Ήταν συνδρομητής στο περιδικό ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και φίλος του Κροπότκιν και του Μαλατέστα. Το άρθρο του για την τραγωδία της Αντιγόνης αναδημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Δοκίμια στην Ελευθερία (1909).

Και έρχονται οι σύγχρονες εξελίξεις και ο τρόπος λειτουργίας του "εξελιγμενου" κόσμου 100 χρόνια μετά να τον επιβεβαιώσουν. Ναι η Αντιγόνη, αποτελεί πράγματι μια αναρχική ηρωίδα, η εξέγερσή της χωρίς να συνυπολογίζει το προσωπικό της όφελος, χωρίς να σκέφτεται την ήσυχη, προστατευμένη οικογενειακή ζωή που την περίμενε εφόσον υπάκουε στον άρχοντα της πόλης  αυτή απέναντι στον νομοταγή και απόλυτο τύραννο τον Κρέοντα, απέναντι στον Χορό με τους φιλήσυχους πολίτες που δεν μπορούν να κατανοήσουν το μεγαλείο της, σκύβουν το κεφάλι και το μόνο που κάνουν είναι να την λυπούνται.

Αρκεί μόνο μια ματιά γύρω μας και θα αντικρίσουμε παντού τον Κρέοντα και σαφώς τον "φιλήσυχο" Χορό, την καλόβολη και φοβισμένη Ισμήνη, ευτυχώς θα αντικρίσουμε σε καποια πρόσωπα όμως και την Αντιγόνη.


Ακολουθεί ένα μέρος της προσέγγισης του Nevisnon στην τραγωδία της Αντιγόνης σε μετάφραση του Χρήστου Μόρφου από το βιβλίο "Αρχαία Ελλάδα και Αναρχισμός" εκδόσεις "Ελεύθερος Τύπος".

Υπογραφή για το θαλάσσιο οικόπεδο 2 της Ελληνικής ΑΟΖ

Έγινε λοιπόν! Το πρώτο απτό αποτέλεσμα του Μεγάλου Διαγωνισμού για τα 20 θαλάσσια οικόπεδα της ελληνικής ΑΟΖ έγινε πραγματικότητα. Όσο και να ήθελαν μερικοί να ακυρώσουν αυτόν τον διαγωνισμό και στη συνέχεια να τον καθυστερήσουν λόγω γραφειοκρατίας και ιδεολογίας, το θαλάσσιο οικόπεδο 2, που βρίσκεται στο Ιόνιο, δυτικά της Κέρκυρας είναι πλέον ελεύθερο. Η Ελλάδα υπέγραψε με την κοινοπραξία Total - Edison - ΕΛΠΕ (50% - 25% - 25%, αντίστοιχα) τη Σύμβαση Μίσθωσης για το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στο θαλάσσιο οικόπεδο 2. Αυτή η πρωτιά έχει μεγάλη σημασία, αφού ποτέ πριν δεν είχε γίνει κάτι το ανάλογο στην ελληνική ΑΟΖ. Βέβαια αυτή η πορεία ακολουθεί τα βήματα ανάπτυξης της κυπριακής ΑΟΖ και δεν πρέπει να το ξεχνάμε, αφού αποτελεί μοντέλο για τα ελληνικά δεδομένα. Αν σκεφτούμε επίσης ότι σε αυτό το θαλάσσιο οικόπεδο έχουμε ήδη εντοπίσει τα κοιτάσματα Πύρρος (90km2) και Αχιλλέας (450km2) μπορούμε να αντιληφθούμε ότι είναι δυνατόν ν' ακολουθήσουμε το μοντέλο του θαλάσσιου οικοπέδου 12 της Κύπρου με το κοίτασμα Αφροδίτη. Αυτή η πρώτη υπογραφή θα έχει και συνέχεια, αφού θα υπάρξει σύμβαση και για το θαλάσσιο οικόπεδο 10 και μπορεί και το 1 πιο μετά με τα ΕΛΠΕ. Εδώ σημειώνουμε ότι υπάρχει δυνατότητα συμμαχικού πλαισίου με την Exxon Mobil για όλες αυτές τις περιοχές. Το στίγμα έχει δοθεί στην Κύπρο με το θαλάσσιο οικόπεδο 10 που αποδεικνύει το ενδιαφέρον της αμερικανικής πετρελαϊκής εταιρείας για την Ανατολική Μεσόγειο. 

Νίκος Λυγερός - Επιτέλους η αρχή

Μπορεί πολλοί να περίμεναν τόσα χρόνια την πρώτη υλοποίηση του οράματος της Ελληνικής ΑΟΖ αλλά τώρα δικαιώνεται για πρώτη φορά αυτός ο αγώνας για την αξιοποίησή της. Έτσι ενώ η έννοια της ΑΟΖ υπάρχει από το 1982 και ο Νόμος περί Υδρογονανθράκων από το 1995 μόνο το 2012 ζήσαμε μια αλλαγή φάσης όταν η ΑΟΖ μπήκε στην πολιτική για πρώτη φορά επί της ουσίας, πράγμα που οδήγησε το 2014 στην προκήρυξη του Μεγάλου Διαγωνισμού το 2014. Από τότε έπρεπε να υποστούμε το παράλογο, τον εκφοβισμό της ακύρωσης και στη συνέχεια της απαράδεκτης καθυστέρησης. Αλλά τα ξεπεράσαμε και αυτά με επιμονή δίχως ποτέ να το βάλουμε κάτω, ακόμα κι αν οι συνθήκες ήταν αντίξοες. Διότι το μόνο που έχει σημασία είναι να τα καταφέρει η Ελλάδα. Και όσοι ζουν από την κινδυνολογία, την καταστροφολογία και συνωμοσιολογία, θα πρέπει να αποδεχτούν ότι εδώ πετύχαμε έναν άθλο που όλοι θεωρούσαν απλώς αδιανόητο. Ενώ τώρα μιλάμε για πραγματικότητα και μάλιστα με προοπτικές. Διότι μετά το θαλάσσιο οικόπεδο 2, έχουμε το 10 και το 1. Στη συνέχεια νέο γύρο αδειοδότησης και στο ενδιάμεσο συμμαχίες σε διεθνές επίπεδο με την Total, την Edison και την Exxon Mobil. Έτσι όσοι έλεγαν ότι δεν γίνεται, τώρα θα πρέπει να ζήσουν με αυτήν την πραγματικότητα γιατί το μέλλον της Ελλάδας έχει αρχίσει και αυτοί που δεν το αντέχουν ας κάνουν πιο πέρα, γιατί θα συνεχίσουμε τον αγώνα της ανάδειξης της Ελληνικής ΑΟΖ και της στρατηγικής αξιοποίησής της.

Νίκος Λυγερός - Edison, Exxon Mobil, Total στην Ελλάδα

Έχει ενδιαφέρον να εξετάζουμε πώς πάνε τα πράγματα, ενώ μας έλεγαν ότι ποτέ δεν θα γίνει. Ακούσαμε τόσα πολλά για τα ελληνικά δεδομένα και ότι ποτέ δεν θα γίνουν κινήσεις ούτε καν διαπραγματεύσεις με πετρελαϊκές εταιρείες και ειδικά ξένες. Ότι ποτέ δεν θα υπάρξει ενδιαφέρον συνεργασίας με τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς, επειδή είναι Δυτικοί και θα πρέπει καλύτερα να κάνουμε επαφές με τους Ανατολικούς. Επίσης ότι πρέπει να μην περιμένουμε τίποτα το καλό από τη νέα κυβέρνηση στις ΗΠΑ. Κι ότι πρέπει να είμαστε ουδέτεροι με τα θέματα της Κύπρου. Τελικά τι βλέπουμε από όλα αυτά; Απολύτως τίποτα, σκέτη παραπληροφόρηση και προπαγάνδα. Διότι η Edison είναι ιταλική και η Total γαλλική, δηλαδή ευρωπαϊκές εταιρείες. Η Exxon Mobil αμερικάνικη. Ταυτόχρονα καμία επαφή με ρώσικη εταιρεία. Κι αν προσθέσουμε και την ιταλική Eni που βρίσκεται στην κυπριακή ΑΟΖ, γίνεται κατανοητό ακόμα και στους πιο άσχετους του τομέα των υδρογονανθράκων το τι ακριβώς γίνεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Με άλλα λόγια, απολύτως καμιά σχέση με όλα όσα ακούμε. Κι όσον αφορά τις κινήσεις της Exxon Mobil, αυτές γίνονται πράξη με την κυβέρνηση Trump, η οποία είχε δηλώσει από την αρχή ότι ενδιαφέρεται ν’ αναπτυχθεί στην περιοχή επειδή βλέπει ότι έχει μέλλον. Τώρα βλέπουμε επί του πρακτέου τις ανακοινώσεις που είχαν γίνει. Ας συνεχίσουμε λοιπόν την πορεία μας με πραγματικούς συμμάχους, δηλαδή με κράτη που έχουν κοινά συμφέροντα κι ας αφήσουμε τα σύμφωνα φιλίας.

Υπάρχει ελευθερία της βούλησης;

Θέσεις και ερωτήματα ως προς τον τρόπο που βουλεύεται και δρα ο ανθρώπινος νους 

 του Ηλία Κούβελα, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πάτρας

Το πρώτο ερώτημα το οποίο θεωρώ ότι πρέπει να τεθεί σε αυτό το αφιέρωμα είναι τι εννοούμε με τον όρο «ελευθερία της βούλησης». Σύμφωνα με τους φιλοσόφους, ελευθερία της βούλησης είναι η ικανότητα του υποκειμένου να πράττει με δική του απόφαση, κάτω από τον δικό του έλεγχο, χωρίς εξωτερικούς εξαναγκασμούς. Παρ’ όλα τα ενδεχόμενα ερωτήματα που μπορεί να έχει κανείς ως προς το τι είναι «υποκείμενο», «πράξη», «απόφαση» ή «εγώ», θεωρώ ότι ο ορισμός αυτός είναι ικανοποιητικός και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη συνέχεια της συζήτησης.

Στο ερώτημα λοιπόν εάν υπάρχει ελευθερία της βούλησης πολλοί απαντούν καταφατικά. Θεωρούν ότι ο καθένας έχει απόλυτο έλεγχο των πράξεών του και είναι υπεύθυνος για αυτές. Είναι προφανές ότι όσοι πιστεύουν τα παραπάνω θεωρούν πως έχουν απόλυτο έλεγχο και των επιθυμιών που κατευθύνουν τις πράξεις τους. Η στάση αυτή προφανώς απλοποιεί τα πράγματα και ως προς την ατομική ευθύνη του καθενός για τις πράξεις του και στο προσωπικό επίπεδο και ως προς τις σχέσεις του με την κοινωνία και ως προς τις συνέπειες σε θέματα δικαίου.

«Έχω απόλυτη επίγνωση των κινήτρων μου και είμαι απόλυτα υπεύθυνος για τις πράξεις μου. Είναι όλα συνειδητά» υποστήριζε ο αείμνηστος, βραβευμένος με βραβείο Νομπέλ, γάλλος μοριακός βιολόγος Jacques Μonod, γόνος αυστηρής οικογένειας Ουγενότων. «Jacques, ας πούμε απλά ότι όλα όσα είπε ο Freud ισχύουν για μένα και όχι για σένα» του απάντησε κάποτε ο επίσης βραβευμένος με βραβείο Νομπέλ αμερικανός νευροβιολόγος Gerald Εdelman. «Ακριβώς, αγαπητέ μου φίλε» απάντησε ο Μonod.

Ο διάλογος αυτός μεταξύ δύο κορυφαίων επιστημόνων αναδεικνύει την πολυπλοκότητα του προβλήματος. Υποθέτω ότι και όσοι υποστηρίζουν τον απόλυτο έλεγχο των επιθυμιών και των πράξεών τους αντιλαμβάνονται τον νου του ανθρώπου να βουλεύεται και να δρα με τρόπο ανεξάρτητο από τον φυσικό κόσμο και το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζει και αναπτύσσεται το υποκείμενο. Άποψη προφανώς μεταφυσική. Αν όμως ο νους του ανθρώπου δεν είναι κάτι που βρίσκεται έξω από τον φυσικό κόσμο αλλά αποτελεί μέρος της βιολογικής ζωής, τότε θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο νους του ανθρώπου είναι ιδιότητα ή χαρακτηριστικό του υλικού σύμπαντος στο οποίο ζούμε και εκφράζεται με τις λειτουργίες του εγκεφάλου. Έτσι το θέμα της ελευθερίας της βούλησης αποκτά άλλες δια στάσεις και γίνεται ένα εξαιρετικά πολύπλοκο πρόβλημα και στο θεωρητικό αλλά και στο πρακτικό επίπεδο.

Όπως έχω γράψει σε προηγούμενο κείμενό μου, η αρχιτεκτονική του εγκεφάλου τροποποιείται από την εμπειρία και αυτού του είδους τροποποιήσεις συμμετέχουν στη βιολογική έκφραση της ατομικότητας. Η δομή του εγκεφάλου του ανθρώπου, παρ’ όλο ότι περιορίζεται από το γενετικό υλικό, βρίσκεται υπό συνεχή αναμόρφωση υπό την επίδραση της εμπειρίας και από τη λειτουργία του ίδιου του εγκεφάλου.

Μπορεί να υποστηριχθεί το παράδοξο ότι ένα χαρακτηριστικό της εξέλιξης του ανθρώπου είναι η επιλογή γονιδίων που μας επιτρέπει να ξεφεύγουμε από αυτά υπό την έννοια ότι προσδίδουν στον εγκέφαλο τη δυνατότητα να υφίσταται σημαντικές πλαστικές αλλαγές και κατά συνέπεια το ίδιο συμβαίνει και με τη συμπεριφορά του κάθε ατόμου. Επομένως η δομή του εγκεφάλου είναι αποτέλεσμα της προσωπικής μας ιστορίας και ο νους μας δεν προσδιορίζεται από ανελαστικά νευρωνικά κυκλώματα.

Αντιθέτως ο νους μας είναι ένα φαινόμενο ιστορικό, πολιτικό ή κοινωνικό. Με άλλα λόγια, υποστηρίζω έναν ιστορικό-κοινωνικό ντετερμινισμό, στο πλαίσιο βέβαια ενός βιολογικού-εξελικτικού ντετερμινισμού. Ενός αλληλεπιδρώντος ντετερμινισμού, για να αντιγράψω την καρτεσιανή ορολογία. Πόση ελευθερία στη βούληση μας επιτρέπει αυτός ο ντετερμινισμός; Αναμφισβήτητα πολύ μεγαλύτερη από έναν μονοδιάστατο βιολογικό ντετερμινισμό. Ερμηνεύει την υπό χαοτική μορφή έκφραση της συμπεριφοράς του ανθρώπου και δεν απαλλάσσει τα άτομα από την ευθύνη τους απέναντι στον νόμο. Η Νευροεπιστήμη δεν έχει ανακαλύψει ούτε θα ανακαλύψει στον εγκέφαλο το αντίστοιχο της υπευθυνότητας. Η υπευθυνότητα είναι μια ηθική αξία για την οποία αποφασίζει η κοινωνία και όχι η νευροεπιστήμη. Με το σύντομο αυτό εισαγωγικό κείμενο προσπάθησα να θέσω μερικά ερωτήματα και να εκφράσω κάποιες δικές μου θέσεις για το θέμα της «ελευθερίας της βούλησης».

Ο κανόνας Pareto 80/20 - Πως πετυχαίνω περισσότερα κάνοντας λιγότερα

Ο κανόνας Pareto 80/20 - Πως πετυχαίνω περισσότερα κάνοντας λιγότερα

Ο Vilfredo Federico Damaso Pareto (1848-1923) ήταν ένας Ιταλός μηχανικός, κοινωνιολόγος, οικονομολόγος, πολιτικός επιστήμονας και φιλόσοφος. 

Εισήγαγε την έννοια της «αποτελεσματικότητας κατά Pareto» και βοήθησε στην ανάπτυξη του τομέα της μικροοικονομίας. 

Ήταν επίσης ο πρώτος που παρατήρησε, το 1897, ότι το 80% των εσόδων στην Ιταλία προέρχεται από το 20% του πληθυσμού και επίσης ότι το 20% του πληθυσμού κατέχει το 80% της γης. 

Ο Pareto έκανε και άλλες έρευνες σε άλλες χώρες και διαπίστωσε με έκπληξη ότι η κατανομή αυτή ίσχυε παντού, και όχι μόνο στην οικονομία ή στην κατανομή της γης, αλλά και σε πολλούς άλλους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. 

Αν και το 1930 στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Δρ. Joseph M. Juran ήταν ο πρώτος που διατύπωσε μια καθολική αρχή την οποία απεκάλεσε κανόνα «των σημαντικών ολίγων και των ασήμαντων πολλών» (law of the vital few and the trivial many), η ονομασία «αρχή του Pareto» επεκράτησε. 

Η κληρονομιά που άφησε ο Pareto, ως οικονομολόγος, είναι σημαντική. Εν μέρει επειδή εξαιτίας του, το πεδίο εξελίχθηκε από αντικείμενο μελέτης της ηθικής φιλοσοφίας (όπως αντιμετωπίζεται από τον Adam Smith), σε αντικείμενο επιστημονικής έρευνας, με εντατική επεξεργασία δεδομένων και χρήση των μαθηματικών. 

Τα βιβλία του είναι γεμάτα πίνακες στατιστικών στοιχείων, εξισώσεις, περίπλοκα διαγράμματα και γραφικές παραστάσεις, και μοιάζουν περισσότερο με αυτά της σύγχρονης οικονομίας παρά με τα περισσότερα άλλα κείμενα της εποχής του. 

Αποτελεσματικό κατά Παρέτο 

Το κατά Παρέτο αποτελεσματικό (ή κατά Παρέτο βέλτιστο) είναι εκείνο κατά το οποίο, μία μεταβολή στην τιμή ή στην ποσότητα βελτιώνει τη θέση κάποιου χωρίς όμως παράλληλα να χειροτερεύει τη θέση κάποιου άλλου. 

Με λίγα λόγια, η κατά Παρέτο αποτελεσματικότητα μας βεβαιώνει ότι έχουμε βελτίωση της κοινωνικής ευημερίας στο σύνολό της, αφού έχουμε την καλυτέρευση ενός ατόμου ή μιας ομάδας ατόμων, χωρίς να χειροτερεύει η θέση κανενός άλλου

Η Παρετιανή αποτελεσματικότητα, θεωρείται συνήθως ότι είναι μια απαραίτητη προϋπόθεση όταν μελετάμε την ευημερία που φέρνει ένας συγκεκριμένος μηχανισμός.

Αυτό, γιατί προφανώς και ανεξαρτήτως ιδεολογίας, είναι καλό πρώτα να μεγιστοποιείται η πίτα, πριν καθορίσουμε πώς θα μοιραστεί. Ένας μηχανισμός που αποτυγχάνει να την μεγιστοποιήσει είναι λοιπόν υποδεέστερος ενός μηχανισμού που προσφέρει το μέγιστο αποτέλεσμα με τα δεδομένα στοιχεία.

Αρχή του Pareto ή κανόνας του 80/20

Ο κανόνας του 80/20 είναι η βασική αρχή της ανάλυσης κατά Pareto και σημαίνει ότι το 80% των αποτελεσμάτων προκύπτουν από 20% των μέσων ή αιτίων.

Με άλλα λόγια, ο κανόνας 80-20 σημαίνει ότι, σε κάθε κατάσταση, λίγοι παράγοντες (20%) είναι ζωτικοί και πολλοί (80%) είναι επουσιώδεις.

Ο κανόνας 80-20 μπορεί να εφαρμοστεί σε οτιδήποτε, από την οικονομία και την επιστήμη του μάνατζμεντ μέχρι το φυσικό κόσμο.

Μερικά παραδείγματα:
  • Το 20% του αέρα είναι υπεύθυνο για την ζωή στη γη, αφού αποτελείται από οξυγόνο και το υπόλοιπο 80% από άζωτο (αυτό που δεν φέρει ζωή).
  • Οι υπεύθυνοι διαχείρισης έργων γνωρίζουν ότι 20% της εργασίας (το πρώτο 10% και το τελευταίο 10%) αναλώνουν 80% του χρόνου και των πόρων.
  • Το 80% των μηχανικών καθυστερήσεων προέρχεται από το 20% των μηχανών μας.
  • Μόνο το 20% των προϊόντων ή των υπηρεσιών, μιας επιχείρησης, δίνει το 80% των κερδών της.
  • Το 80% των παραπόνων των πελατών προέρχεται από το 20% των προϊόντων ή των παροχών υπηρεσίας μίας επιχείρησης.
  • Μόνο 20% των πελατών αποφέρουν το 80% των συνολικών πωλήσεων.
  • Το 80% των κερδών προέρχονται από 20% των πελατών (όχι απαραίτητα του ίδιου 20% από το οποίο προέρχεται το 80% των πωλήσεων).
  • Το 80% της μόλυνσης που οφείλεται στο κυκλοφοριακό προκαλείται από 20% των οχημάτων.
  • Το 20% της διαφήμισης αποδίδει το 80% των αποτελεσμάτων της διαφημιστικής σας εκστρατείας.

Μαύρη σοκολάτα και πράσινο τσάι ενισχύουν τις νοητικές λειτουργίες

Ενεργειακή «ένεση» προσφέρει ο συνδυασμός των δύο, σύμφωνα με νέα μελέτη. Ευεργετική είναι για τη συγκέντρωση και την καρδιά η μαύρη σοκολάτα εμπλουτισμένη με το αμινοξύ του πράσινου τσαγιού L-θεανίνη, κατά τους ειδικούς.
Ένα κομματάκι μαύρη σοκολάτα με... πράσινο τσάι θα μπορούσε να μας προσφέρει την τονωτική «ένεση» ενέργειας που αναζητούμε κυρίως κατά τις απογευματινές ώρες, υποστηρίζουν αμερικανοί επιστήμονες.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Αριζόνας, με τη βοήθεια ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG), εξέτασαν την εγκεφαλική δραστηριότητα συνολικά 122 ατόμων ηλικίας 18-25 ετών, που είχαν καταναλώσει σοκολάτα με διαφορετικά επίπεδα ως προς την περιεκτικότητά της σε κακάο.

Αρχικά είδαν ότι όσοι είχαν καταναλώσει μαύρη σοκολάτα με 60% κακάο εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα εγρήγορσης και συγκέντρωσης, όπως επίσης και αυξημένη αρτηριακή πίεση, συγκριτικά με τους υπόλοιπους που είχαν καταναλώσει άλλα είδη σοκολάτας.

Στη συνέχεια, δοκιμάζοντας διάφορους συνδυασμούς, διαπίστωσαν ότι την αρτηριακή πίεση «έριχνε» ο συνδυασμός της μαύρης σοκολάτας και της L-θεανίνης - ένα αμινοξύ που συναντάται σε υψηλή περιεκτικότητα στο πράσινο τσάι.

Μαυροπράσινη ενέργεια

«Τα ευρήματα αυτά είναι πραγματικά εντυπωσιακά. Η μαύρη σοκολάτα φάνηκε να ενεργοποιεί τον εγκέφαλο με έναν πραγματικά μοναδικό τρόπο» εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης και καθηγητής Ψυχολογίας Λάρι Στίβενς. «Η κατανάλωσή της ενισχύει τη δυνατότητα της συγκέντρωσης και της προσοχής μας. Πολλοί από εμάς, και κυρίως οι μαθητές και οι φοιτητές, νιώθουμε λίγο "θολωμένοι" λίγο μετά το μεσημέρι. Καταναλώνοντας μαύρη σοκολάτα με υψηλή περιεκτικότητα σε κακάο θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε την προσοχή μας».
Η καλή μαύρη σοκολάτα ξεκινάει από 70%-72% και πάνω (έως και 99%)
«Από την άλλη πλευρά, η L-θεανίνη είναι πραγματικά φοβερή καθώς μειώνει τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης και οδηγεί στην παραγωγή των λεγόμενων κυμάτων άλφα, φέρνοντας τον εγκέφαλο σε κατάσταση ηρεμίας» προσθέτει ο ειδικός.

Οι ερευνητές σκέφτηκαν ότι αν η σοκολάτα αυξάνει την αρτηριακή πίεση και η L-θεανίνη τη μειώνει, τότε ενδεχομένως ο συνδυασμός των δύο να μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου προϊόντος που να προστατεύει την καρδιά και ταυτόχρονα να ενισχύει τα επίπεδα της προσοχής, χωρίς να οδηγεί σε υπερένταση.

Οπως αναφέρουν με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «NeuroRegulation», πρόκειται για την πρώτη μελέτη η οποία εξετάζει την επίδραση της σοκολάτας στη συγκέντρωση όσων την καταναλώνουν. Της Βενιού Ειρήνη, TO BHMA Science.

Η μαύρη σοκολάτα «ξανανιώνει» τον εγκέφαλο

Οι αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει το κακάο μπορεί να βελτιώσουν τις νοητικές λειτουργίες που φθίνουν με το πέρασμα του χρόνου.

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature Neuroscience», 37 εθελοντές ηλικίας 50 έως 69 ετών έπιναν καθημερινά επί τρεις μήνες ένα μείγμα που περιείχε μεγάλες ή μικρές ποσότητες φλαβανολών του κακάου.

Οσοι έπιναν το ρόφημα με τις άφθονες φλαβανόλες απέδιδαν έως την ολοκλήρωση της μελέτης πολύ καλύτερα σε τεστ μνήμης από ό,τι οι συνομήλικοί τους που κατανάλωναν το ρόφημα με τη μικρή περιεκτικότητα σε αυτές τις αντιοξειδωτικές ουσίες.

Στην πραγματικότητα, η βελτίωση μνήμης των εθελοντών που έπιναν άφθονες φλαβονόλες ήταν τέτοια ώστε οι νοητικές λειτουργίες τους «ξανάνιωσαν» και έγιναν όμοιες με αυτές που είχαν στα 30 ή στα 40 τους, είπε ο επικεφαλής ερευνητής δρ Σκοτ Α. Σμαλ, καθηγητής Νευρολογίας και διευθυντής του Κέντρου Ερευνας Νόσου Αλτσχάιμερ στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, στη Νέα Υόρκη.

Σε σύγκριση εξάλλου με τους λοιπούς εθελοντές, είχαν 25% καλύτερες επιδόσεις στα τεστ μνήμης, πρόσθεσε. Τα νέα ευρήματα υποστηρίζουν εκείνα προγενέστερων μελετών που έχουν συσχετίσει τις φλαβονόλες του κακάου, ιδίως την επικατεχίνη, με βελτιώσεις στην κυκλοφορία του αίματος, στην υγεία της καρδιάς και στη μνήμη.

Εκτός από τη βελτίωση στα τεστ μνήμης, οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης καλύτερη λειτουργία μιας περιοχής του εγκεφάλου που λέγεται οδοντωτή έλικα και παίζει ρόλο στην πρόσφατη μνήμη (π.χ. πού παρκάραμε το αυτοκίνητο) και στην αναγνώριση προσώπων.

«Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι οι βελτιώσεις αυτές παρατηρήθηκαν μέσα σε μόλις τρεις μήνες και μάλιστα σε ένα τμήμα του εγκεφάλου που ξέρουμε ότι σχετίζεται με την ηλικιακή εκφύλιση της μνήμης» δήλωσε ο ειδικός σε θέματα νόσου Αλτσχάιμερ δρ Στίβεν Ντεκόσκι, καθηγητής Ιατρικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνιας, ο οποίος δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη. Αντιθέτως, δεν υπήρξε αυξημένη δραστηριότητα σε ένα άλλο τμήμα του εγκεφάλου, τον ενδορρινικό φλοιό, η λειτουργία του οποίου είναι γνωστό ότι διαταράσσεται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι η ηλικιακή εκφύλιση της μνήμης είναι διαφορετική από τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Τι να προσέξετε. Παρά τα ενθαρρυντικά νέα ευρήματα, μη βιαστείτε να φάτε όποια σοκολάτα βρείτε μπροστά σας. Για να καταναλώσετε τις ποσότητες των φλαβανοειδών και ιδίως της επικατεχίνης που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη, πρέπει καθημερινά να τρώτε τουλάχιστον 300 γραμμάρια μαύρη σοκολάτα με υψηλή περιεκτικότητα σε στερεά ή να πίνετε 100 γραμμάρια σκόνη κακάο (αυτή για γλυκά, χωρίς προσθήκη ζάχαρης). Γενικά, όσο πιο ακατέργαστη είναι η σοκολάτα τόσο περισσότερες ωφέλιμες αντιοξειδωτικές ουσίες περιέχει – συνεπώς η λευκή σοκολάτα και η σοκολάτα γάλακτος δεν ενδείκνυνται για την προστασία της μνήμης.

Μην ξεχνάτε, τέλος, ότι η σοκολάτα περιέχει πολλά λίπη και θερμίδες, συνεπώς υπάρχει κίνδυνος παχυσαρκίας και διαταραχής στα λιπίδια του αίματος που είναι γνωστό ότι πλήττουν τη μνήμη. Πηγή: ΤΑ ΝΕΑ Ένθετο Υγεία


Το πράσινο τσάι βελτιώνει τη μνήμη

Αν χρειάζεστε κάτι που θα τονώσει το μυαλό σας, ίσως πρέπει να βάλετε το πράσινο τσάι στη ζωή σας. Μία νέα, μικρή μελέτη αποκαλύπτει ότι μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη και τις νοητικές λειτουργίες - τουλάχιστον των ανδρών.

Επιστήμονες από την Ελβετία χώρισαν 12 υγιείς άνδρες σε δύο ομάδες. Οι μισοί έπιναν ένα ρόφημα με εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, ενώ οι υπόλοιποι ένα ρόφημα που περιείχε μία ανενεργό ουσία.

Οι ερευνητές, αξιολόγησαν τις επιδράσεις του εκχυλίσματος στον εγκέφαλο των εθελοντών τους, υποβάλλοντάς τους σε λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες (fMRI) εγκεφάλου εν όσω συμπλήρωναν κάποια τεστ μνήμης και νοητικών λειτουργιών.

Σε σύγκριση με εκείνους που είχαν πιει την ανενεργό ουσία, όσοι είχαν πιει το εκχύλισμα του πράσινου τσαγιού παρουσίαζαν μεγαλύτερη ενεργοποίηση στον ραχιοπλευρικό προμετωπιαίο φλοιό – μία περιοχή του εγκεφάλου η οποία σχετίζεται με την λειτουργική (ενεργό) μνήμη, την οποία χρειαζόμαστε για να επιλύουμε προβλήματα και να εστιάζουμε την προσοχή μας.

Τεστ ευφυίας με σχήματα IQ 137

Τεστ IQ με σχήματα
Το τεστ IQ Domino D-48 iqtest μετρά τη γενική νοημοσύνη (παράγοντα/factor g του Spearman) αξιολογώντας τις λειτουργίες της αφαιρετικότητας και της κατανόησης των σχέσεων. Το τεστ αποτελείται από 44 ερωτήματα. Σε κάθε ερώτημα σας δίνονται μια σειρά από ντόμινο ταξινομημένα σύμφωνα με κάποιο λογικό κανόνα που πρέπει να ανακαλύψετε για να συμπληρώσετε το ντόμινο που λείπει. Η διάρκεια του τεστ είναι 25 λεπτά και το μέγιστο σκορ που μπορεί να επιτευχθεί είναι 137 iq στην κλίμακα Stanford-Binet, αποτέλεσμα που αντιστοιχεί στο 1% του πληθυσμού. Οι ερωτήσεις γίνονται προοδευτικά πιο δύσκολες. Αν για κάποιο λόγο σας δυσκολέψει κάποια ερώτηση παραπάνω, προχωρήστε στην επόμενη και την εξετάζετε στο τέλος. Ακολουθούν σύντομες πληροφορίες περί της θεωρίας της νοημοσύνης και στη συνέχεια ακολουθούν 4 λυμένα παραδείγματα και ο τρόπος με τον οποίον θα δώσετε τις απαντήσεις.

Η έννοια της νοημοσύνης έχει οριστεί με πολλούς τρόπους από τους ειδικούς και αποτελεί ίσος το πιο αμφιλεγόμενο θέμα της ψυχολογίας. Ο κυριότερος λόγος των διαφορετικών απόψεων και εκτιμήσεων είναι πολιτικοκοινωνικός όπως φαίνεται στο απόσπασμα: «Η νοημοσύνη δεν είναι μόνο ένα θέμα ακαδημαϊκό, αλλά ένα θέμα με βαθιές πολιτικές συνέπειες όσον αφορά στο αν αποκτάται με τη μάθηση και την εμπειρία ή αν είναι μια μόνιμη κατάσταση που κληρονομείται» (Πολυχρονοπούλου, 2001).

Οι σχετικές θεωρίες με τη φύση της νοημοσύνης ταξινομούνται σε δύο κατηγορίες:

  • α) Τις μονοπαραγοντικές. σύμφωνα με τις οποίες η νοημοσύνη απαρτίζεται από ένα παράγοντα (g) που καθορίζει όλες τις λειτουργίες της. Υποστηρίζουν την άποψη πως ο παράγοντας αυτός είναι κυρίως κληρονομικός, μετρήσιμος και επομένως η νοημοσύνη είναι μια γενική αδιαφοροποΐητη πνευματική ικανότητα, ανεξάρτητη των σχολικών ή περιβαλλοντικών γνώσεων.
  • β) Τις πολυπαραγοντικές θεωρίες (Guilford. 1967; Spearman. 1904: Sternberg. 1985; Tliurstone. 1938; Vemon. 1963, 1969) που θεωρούν την νοημοσύνη ως αποτέλεσμα περισσότερων παραγόντων και ο καθένας από αυτούς επηρεάζει διαφορετικές λειτουργίες (Gardner. 1983.1999; Maranon & Pueyo. 2000).
Πρώτος ο Βρετανός ψυχολόγος Spearman (1904) πρότεινε τη θεωρία των δύο παραγόντων. Ο ένας παράγοντας είναι ο γενικός (g=general). ο οποίος υπεισέρχεται σε όλα τα είδη νοητικής ενέργειας και τα άτομα τον έχουν σε διαφορετικό βαθμό. Υπάρχουν και πολλοί ειδικοί νοητικοΐ παράγοντες (si, s2 , s 3 ,...) οι οποίοι είναι διαφορετικοί για κάθε είδους νοητική ενέργεια. Όλες οι νοηπκές διεργασίες βασίζονται και σε έναν ειδικό για κάθε ένα παράγοντα (s=special) που σχετίζεται με συγκεκριμένο έργο. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, σε κάθε δραστηριότητα, θεωρητική ή πρακτική υπεισέρχονται δύο παράγοντες: ο γενικός g και ο ειδικός s. Όσο πιο σύνθετο είναι το έργο που πρέπει το άτομο να χειριστεί τόσο σημαντικότερος είναι ο ρόλος του παράγοντα (g). Ο γενικός παράγοντας (g) είναι κληρονομικός ενώ οι ειδικοί παράγοντες (s) είναι μάλλον επίκτητοι.

Ένας άλλος θεωρητικός, o Thurstone (1938, 1947), χρησιμοποιώντας την ειδική στατιστική μέθοδο της «ανάλυσης παραγόντων», απομόνωσε εφτά (7) πρωτογενείς νοητικούς παράγοντες. Επομένως δεν υπάρχει ένας γενικός νοητικός παράγοντας αλλά επτά (primary mental abilities) πρωταρχικοί παράγοντες (γλωσσική ευχέρεια, γλωσσική κατανόηση, αριθμητική ικανότητα, αντίληψη χώρου, μηχανική μνήμη, ταχύτητα επεξεργασίας, επαγωγική σκέψη). Μια νοητική δραστηριότητα είναι αποτέλεσμα συνδυασμού πρωτογενών παραγόντων. Τόσο η θεωρία των δύο παραγόντων του Spearman όσο και η θεωρία των επτά παραγόντων του Thurstone. αποτέλεσαν τις βασικές κατευθύνσεις στην έρευνα της νοημοσύνης και πολλά τεστ νοημοσύνης έχουν' βασιστεί σε αυτές.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Guilford (1967) διατύπωσε μια από τις πληρέστερες πολυπαραγοντικές θεωρίες για τη νοημοσύνη. Πρότεινε ένα τρισδιάστατο θεωρητικό πρότυπο για τα δομικά στοιχεία της νοημοσύνης και κατέληξε σε ένα σχήμα με μορφή κύβου με τρεις διαστάσεις. Η πρώτη διάσταση σχετίζεται με τις διεργασίες (αξιολόγηση, αποκλΐνουσα νόηση, συγκλΐνουσα νόηση, σύλληψη, μνήμη), η δεύτερη με το περιεχόμενο (μορφολογικό. σημασιολογικό, συμβολικό, συμπεριφοράς) και η τρίτη με τα αποτελέσματα (ενότητες, τάξεις, σχέσεις, συστήματα, μετασχηματισμοί, πορίσματα) που προκύπτουν από την προσπάθεια. [Απόσπασμα από τη Διπλωματική εργασία, Μαγγίνα Ιωάννη, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, 2016]

Τεστ Ευφυίας Domino D-48 IQ TEST

Εξυπνότερα τα δίγλωσσα παιδιά;

Η εκμάθηση γλωσσών ενισχύει την εγκεφαλική ανάπτυξη των παιδιών.
Η ταυτόχρονη εκμάθηση γλωσσών ενισχύει την εγκεφαλική τους ανάπτυξη σύμφωνα με νέα αμερικανική μελέτη. Προτού καν μιλήσουν, τα παιδιά ηλικίας 11 μηνών που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον εμφανίζουν ενισχυμένη εγκεφαλική ανάπτυξη. Της Ειρήνη Βενιού, ΤΟ ΒΗΜΑ Science.
Ενισχυμένη εγκεφαλική ανάπτυξη εμφανίζουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον προτού καν μιλήσουν, επισημαίνουν οι ειδικοί του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, στο Σιάτλ. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι το γεγονός ότι τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον στο οποίο ακούνε περισσότερες από μια γλώσσες καθημερινά, τονώνει τόσο την ικανότητά τους να επιλύουν προβλήματα, όσο και την μνήμη τους ήδη από πολύ μικρή ηλικία.

Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι η εκμάθηση πολλών γλωσσών από μικρή ηλικία βοηθά τα παιδιά να αναπτυχθούν σε ενήλικες με ιδιαίτερα εκλεπτυσμένες γνωστικές ικανότητες.

Δυο γλώσσες, ενισχυμένος εγκέφαλος

Τα τελευταία ευρήματα των αμερικανών επιστημόνων δείχνουν ότι η ενισχυμένη εγκεφαλική ανάπτυξη ξεκινάει στην ηλικία των 11 μηνών, όταν το παιδί αρχίζει να λέει τις πρώτες του λεξούλες. Σε πείραμα που πραγματοποίησαν είδαν ότι οι περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες συνδέονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες (προμετωπιαίος και κογχομετωπιαίος φλοιός) ήταν πιο ανεπτυγμένες στα παιδιά που προέρχονταν από δίγλωσση οικογένεια, συγκριτικά με τα υπόλοιπα. Κάτι τέτοιο, σύμφωνα με τους ίδιους, θα μπορούσε να μεταφραστεί σε ικανότητες ταχύτερης εκμάθησης, επίλυσης προβλημάτων, καλύτερης μνήμης κ.ά.

Όπως εξηγούν οι ειδικοί με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «Developmental Science», στις δοκιμές έλαβαν μέρος 16 παιδάκια ηλικίας 11 μηνών από τα οποία τα μισά προέρχονταν από δίγλωσσες οικογένειες και τα υπόλοιπα από μονόγλωσσο περιβάλλον. Με τη βοήθεια ειδικών συσκευών οι ερευνητές κατέγραψαν τις μαγνητικές αλλαγές που παρατηρούνταν στους νευρώνες του εγκεφάλου των παιδιών, κατά τη διάρκεια μιας 18λεπτης ακρόασης διαφόρων ομιλιών. Φάνηκε λοιπόν, ότι τα δίγλωσσα παιδιά εμφάνιζαν έντονη εγκεφαλική δραστηριότητα στις περιοχές του προμετωπιαίου και του κογχομετωπιαίου φλοιού οι οποίες σχετίζονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες.

«Από τα αποτελέσματα αυτά φάνηκε ότι ακόμη προτού ξεκινήσουν να μιλούν, τα παιδιά τα οποία μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον εξασκούν ικανότητες οι οποίες συνδέονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες» εξηγεί η επικεφαλής της μελέτης δρ Νάγια Φεργιάν Ραμίρεζ. «Κάτι τέτοιο υποδεικνύει ότι η ταυτόχρονη εκμάθηση δυο γλωσσών δεν διαμορφώνει απλά τον λόγο του παιδιού αλλά και τις γνωστικές του επιδόσεις γενικότερα».

Οι πολλές ξένες γλώσσες ακονίζουν το μυαλό

Οι πολλές ξένες γλώσσες ακονίζουν το μυαλό.
Νέα μελέτη δείχνει ότι όσο περισσότερες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο αυξάνεται η πλαστικότητα του εγκεφάλου. Όσο περισσότερες ξένες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο εξασκούμε τον εγκέφαλό μας αυξάνοντας την πλαστικότητά του. Της Θεοδώρα Τσώλη, ΤΟ ΒΗΜΑ Science
Όσο περισσότερες ξένες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο αυξάνεται η πλαστικότητα του εγκεφάλου καθώς και η ικανότητά του να κωδικοποιεί πληροφορίες. Αυτό ανακάλυψαν ερευνητές της Ανώτερης Σχολής Οικονομικών (ΗSE) του Εθνικού Ερευνητικού Πανεπιστημίου στη Μόσχα της Ρωσίας σε συνεργασία με συναδέλφους τους του Πανεπιστήμιου του Ελσίνκι, όπως ανέφεραν στην επιθεώρηση «Scientific Reports».

Σύμφωνα με τη μελέτη, η νευροφυσιολογική μηχανική της γλώσσας και η κατάκτηση του λόγου δεν έχουν εξερευνηθεί επαρκώς από τους επιστήμονες σε σύγκριση με άλλες λειτουργίες του εγκεφάλου. Ο λόγος που δεν έχει δοθεί η κατάλληλη προσοχή είναι πρακτικός: δεν υπάρχει η δυνατότητα να διερευνηθεί η γλωσσική λειτουργία σε πειραματόζωα.

Η μελέτη

Οι ερευνητές αποφάσισαν λοιπόν να διεξαγάγουν πειράματα σε ανθρώπους (προφανώς το μοναδικό μοντέλο στο οποίο μπορεί να μελετηθεί αποτελεσματικά η λειτουργία της γλώσσας) στους οποίους η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου κατεγράφη μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος.

Συμμετείχαν 22 φοιτητές (10 αγόρια και 12 κορίτσια) με μέσο όρο ηλικίας τα 24 έτη. Οι επιστήμονες τοποθέτησαν ηλεκτρόδια στο κεφάλι των εθελοντών και στη συνέχεια τους έβαλαν να ακούσουν ηχογραφήσεις διαφορετικών λέξεων στη μητρική τους γλώσσα καθώς και σε ξένες γλώσσες (τόσο γνωστές όσο και παντελώς άγνωστες σε εκείνους).

Καθώς οι συμμετέχοντες άκουγαν γνωστές αλλά και άγνωστες λέξεις, οι ειδικοί κατέγραφαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου τους. Επικεντρώθηκαν κυρίως στην ταχύτητα με την οποία ο εγκέφαλος επαναπροσάρμοζε τη δραστηριότητά του για να επεξεργαστεί τις άγνωστες λέξεις. Στη συνέχεια οι πληροφορίες που συνελέγησαν σχετικά με τη νευροφυσιολογία του εγκεφάλου των εθελοντών συγκρίθηκαν με το γλωσσικό υπόβαθρό τους: πόσες γλώσσες γνώριζε ο καθένας, σε ποια ηλικία είχε ξεκινήσει η εκμάθηση της κάθε γλώσσας κ.λπ.

«Γλωσσική» αλλαγή στη φυσιολογία του εγκεφάλου

Όπως προέκυψε, η ικανότητα του εγκεφάλου να επεξεργάζεται γρήγορα πληροφορίες εξαρτάται από τις «γλωσσικές αναμνήσεις» του καθενός. Το πείραμα συγκεκριμένα έδειξε ότι η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου των εθελοντών που ήδη γνώριζαν κάποιες ξένες γλώσσες ήταν μεγαλύτερη.

Όπως σχολίασε ο κύριος συγγραφέας της μελέτης Γιούρι Στίροφ, ερευνητής του Κέντρου για τη Γνώση και τη Λήψη Αποφάσεων της HSE, όσο περισσότερες ξένες γλώσσες γνώριζε ένα άτομο, τόσο ταχύτερα σχηματιζόταν το νευρωνικό δίκτυο που κωδικοποιεί τις πληροφορίες για τις νέες λέξεις. Τελικώς λοιπόν φάνηκε ότι οι νέες αυτές πληροφορίες αλλάζουν τη φυσιολογία του εγκεφάλου, αφού η καινούργια γνώση με την οποία «φορτώνουμε» τον σκληρό δίσκο που κρύβεται μέσα στο κεφάλι μας αυξάνει την πλαστικότητά του. Και μάλιστα περισσότερες τέτοιες νέες πληροφορίες μεταφράζονται και σε μεγαλύτερη πλαστικότητα.

Προς διάγνωση και θεραπεία προβλημάτων

Οι ερευνητές πιστεύουν πως η κατανόηση σχετικά με το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος προκειμένου να κατακτήσει μια νέα γλώσσα είναι ζωτικής σημασίας στη διάγνωση γλωσσικών προβλημάτων που εμφανίζονται μετά από ατυχήματα, εγκεφαλικά επεισόδια και άλλες σχετικές καταστάσεις - και τελικώς στη θεραπεία τους. Επιπλέον, όσο βαθύτερα κατανοούμε τις αρχές της δημιουργίας και της ενίσχυσης των νευρωνικών δικτύων θα είμαστε σε θέση να δαμάσουμε αυτούς τους μηχανισμούς και να βελτιώσουμε τη διαδικασία της μάθησης.

8 τρόποι για να «ανοίξετε» και να βελτιώσετε το μυαλό σας

8 τρόποι για να ανοίξετε και να βελτιώσετε το μυαλό σας.
Υπάρχει τρόπος να γίνετε πιο έξυπνοι; Αν ακολουθήσετε τις συμβουλές της επιστήμης, μπορείτε να επεκτείνετε και να εκμεταλλευθείτε στο έπακρο τις δυνατότητες του εγκεφάλου σας.
της Williams Caroline, ΤΟ ΒΗΜΑ Science
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι το πιο σύνθετο σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών που γνωρίζουμε. Είναι σχεδιασμένος έτσι ώστε να διαθέτει ένα σωρό χρήσιμα χαρακτηριστικά, ταυτοχρόνως όμως παρουσιάζει πολλά ελαττώματα και αδυναμίες. Το πρόβλημα είναι ότι δεν συνοδεύεται από οδηγίες χρήσεως. Πρέπει να ανακαλύψουμε τις «πίστες» μόνοι μας. Αν ωστόσο υπάρχουν κάποιοι που ξέρουν κάτι παραπάνω για το μυαλό μας, αυτοί είναι οι νευροεπιστήμονες και οι ψυχολόγοι. Στις επόμενες σελίδες ορισμένοι από τους καλύτερους ειδικούς εξηγούν πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος εκτελεί τις σημαντικότερες βασικές λειτουργίες του, ενώ παράλληλα αποκαλύπτουν τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να τον κάνουμε να λειτουργήσει στο «μάξιμουμ». Δείτε πώς μπορείτε να βελτιώσετε την προσοχή και τη μνήμη σας, πώς μπορείτε να γίνετε περισσότερο ορθολογικοί αλλά και δημιουργικοί, πώς θα αποκτήσετε τη δύναμη της μάθησης και της γνώσης, πώς θα αυξήσετε το IQ σας, καθώς και ποιες είναι οι καλύτερες ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας για να βάλετε το μυαλό σας να δουλέψει.

1. Πώς να ενισχύσετε την προσοχή σας

Πώς να ενισχύσετε την προσοχή σας.
Όλα σχεδόν τα χρήσιμα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου μας ξεκινούν με την προσοχή. Η προσοχή καθορίζει αυτά για τα οποία έχουμε συνείδηση ανά πάσα στιγμή, επομένως ο έλεγχός της είναι μάλλον το σημαντικότερο πράγμα που έχει να κάνει ο εγκέφαλος.

Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το τι συμβαίνει στον κόσμο γύρω μας πρέπει να φιλτράρουμε και να διώξουμε σχεδόν τα πάντα εστιάζοντας αποκλειστικά και μόνο σε όσα είναι σχετικά. Επιπλέον η εστιασμένη προσοχή είναι ουσιαστική για να μάθουμε ή να απομνημονεύσουμε. Είναι λοιπόν επόμενο ότι, αν κάποιος μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά του να προσέχει, μπορεί να βελτιωθεί σχεδόν στα πάντα.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος έχει δύο συστήματα προσοχής. Το ένα, το «από κάτω προς τα πάνω» σύστημα, στρέφει αυτόματα την αντίληψη προς δυνητικά σημαντικές πληροφορίες όπως τα κινούμενα αντικείμενα, οι ξαφνικοί θόρυβοι ή αισθήματα της αφής. Το σύστημα αυτό είναι γρήγορο, ασυνείδητο και πάντα σε λειτουργία (τουλάχιστον όταν είμαστε ξύπνιοι).

Το άλλο, το «από πάνω προς τα κάτω» σύστημα, είναι η εκούσια, εστιασμένη προσοχή η οποία «ζουμάρει» σε οτιδήποτε θέλουμε να σκεφθούμε και, ευελπιστούμε, μένει σε αυτό όσο χρειάζεται για να γίνει αυτή η δουλειά. Αυτό είναι το είδος προσοχής που είναι χρήσιμο για να εκτελέσουμε έργα τα οποία απαιτούν συγκέντρωση.

Δυστυχώς η απόσπαση της προσοχής επέρχεται τόσο ως «ελάττωμα» όσο και ως εγγενές χαρακτηριστικό του σχεδιασμού. Η από πάνω προς τα κάτω προσοχή απαιτεί προσπάθεια, οπότε είναι επιρρεπής στον κίνδυνο να χάσει την εστίασή της ή να τη διακόψει απότομα το από κάτω προς τα πάνω σύστημα.

Το καλό νέο είναι ότι μπορούμε να «πειράξουμε» τις ρυθμίσεις της προσοχής μας ώστε να παραμένουμε περισσότερο συγκεντρωμένοι. Εκτός από το να μειώσουμε τους από κάτω προς τα πάνω περισπασμούς καταργώντας π.χ. τις ειδοποιήσεις του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή βάζοντας το κινητό μας στο αθόρυβο, η Νίλι Λέιβι, γνωσιακή νευροεπιστήμονας στο University College του Λονδίνου, προτείνει να δώσουμε στον εγκέφαλό μας περισσότερη «δουλειά».
Οι έρευνες της κυρίας Λέιβι έχουν δείξει ότι ο καλύτερος έλεγχος τής από πάνω προς τα κάτω προσοχής δεν επιτυγχάνεται με τη μείωση του αριθμού των εισερχόμενων πληροφοριών αλλά με την αύξησή τους. Η θεωρία του φορτίου που έχει αναπτύξει υποστηρίζει ότι από τη στιγμή που ο εγκέφαλος φθάνει το όριό του στην αισθητηριακή επεξεργασία δεν μπορεί πλέον να «συλλάβει» τίποτε, συμπεριλαμβανομένων των περισπασμών.

Αυτό φαίνεται να λειτουργεί τόσο όσον αφορά τους περισπασμούς όσο και το «ταξιδι» του μυαλού σε ονειροπολήσεις, λέει. Στην πραγματική ζωή προτείνει να δοκιμάσουμε να προσθέσουμε οπτικές «πινελιές» σε ένα έργο που έχουμε να εκτελέσουμε ώστε να το κάνουμε να τραβά περισσότερο την προσοχή μας, χωρίς όμως να το κάνουμε περισσότερο δύσκολο: π.χ., να βάλουμε ένα χρωματιστό πλαίσιο γύρω από ένα λευκό έγγραφο και να τονίσουμε με μοβ το κομμάτι του στο οποίο εργαζόμαστε. Οπως προσθέτει, το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με όλες τις αισθήσεις, οπότε το να επιλέξουμε να εργαστούμε σε ένα σημείο στο οποίο υπάρχει λίγος θόρυβος «υποβάθρου» μπορεί επίσης να μας βοηθήσει.
Σύμφωνα με άλλες ενδείξεις, κάτι άλλο το οποίο μπορεί να βοηθήσει είναι η γνωστική εξάσκηση. Ερευνητές που εργάζονται με άτομα με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) και τραύματα στον εγκέφαλο έχουν διαπιστώσει ότι η γνωστική εξάσκηση σε συνδυασμό με μη επεμβατική μαγνητική διέγερση του εγκεφάλου μπορεί να βελτιώσει την εστίαση σε ένα έργο το οποίο απαιτεί παρατεταμένη προσοχή.

Ευρύτερες μελέτες διεξάγονται αυτή τη στιγμή επάνω σε αυτό το θέμα και τα πρώτα αποτελέσματα φαίνεται να δείχνουν ότι το σωστό είδος εξάσκησης του εγκεφάλου μπορεί να βοηθήσει σε γενικές γραμμές οποιονδήποτε.
Εν αναμονή των τελικών συμπερασμάτων η καλύτερη επιλογή είναι να μάθουμε να χαλαρώνουμε αλλά με τον σωστό τρόπο. Εχει διαπιστωθεί ότι σε όσους ασχολούνται χρόνια με τον διαλογισμό τα τμήματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την προσοχή είναι πιο πυκνά, ενώ άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι οι επιδόσεις στα τεστ προσοχής βελτιώνονται ύστερα από ένα σύντομο «μάθημα» διαλογισμού. Το να μάθουμε να συγκεντρωνόμαστε καλύτερα ίσως λοιπόν να είναι τόσο απλό όσο το να μάθουμε να κάνουμε τον χρόνο να σταματάει και να συγκεντρωνόμαστε σε όχι και κάτι το ιδιαίτερο.

Επίδραση της μουσικής στον εγκέφαλο και στη μνήμη (Πείραμα σε παιδιά)

Επίδραση της μουσικής στον εγκέφαλο και στη μνήμη.
Μία από τις πρώτες έρευνες που μελετούν και επιβεβαιώνουν ότι τα άτομα με μουσική εκπαίδευση παρουσιάζουν καλύτερη ακουστική μνήμη με χρήση λεκτικών ερεθισμάτων είναι αυτή του Chan και συνεργατών το 1998. Τον πληθυσμό της συγκεκριμένης έρευνας αποτελούσαν ενήλικες μουσικοί, οι οποίοι είχαν τουλάχιστον 6 χρόνια μουσικής εκπαίδευσης και άτομα που δεν είχαν λάβει κανενός είδους μουσική εκπαίδευση.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να ανακαλέσουν όσες περισσότερες λέξεις μπορούσαν κάθε φορά από μια λίστα 16 λέξεων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι μουσικοί σημείωσαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στην ανάκληση λέξεων σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Ουσιαστικά, δηλαδή, κατάφεραν να απομνημονεύσουν και να ανακαλέσουν περισσότερες λέξεις σε σύγκριση με τα άτομα που δεν είχαν λάβει μουσική εκπαίδευση.

Σημαντική, επίσης, κρίνεται η έρευνα της Jakobsοn και συνεργατών (2003) σε ενήλικες που είχαν λάβει μουσική εκπαίδευση σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Η συγκεκριμένη έρευνα είχε ως στόχο να εντοπίσει διαφορές στη λεκτική εργαζόμενη μνήμη μεταξύ των δύο ερευνητικών ομάδων. Οι ερευνητές βρήκαν θετική συνάφεια μεταξύ των χρόνων μουσικής εκπαίδευσης και της επίδοσης σε αυτή τη δοκιμασία και αποδίδουν αυτή τη διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων στο ότι η μουσική εκπαίδευση πιθανόν ενισχύει τις δεξιότητες ακουστικής επεξεργασίας, επιτρέποντας την ακριβή διάκριση μεταξύ των συνεχώς εναλλασσόμενων και διαφορετικών ακουστικών ερεθισμάτων.

Λοβοί του εγκεφάλου.

Σε επίπεδο μελέτης της εγκεφαλικής δραστηριότητας έχουν εντοπιστεί δομικές εγκεφαλικές διαφορές μεταξύ μουσικών και μη και πιο συγκεκριμένα οι διαφορές αφορούν στον κροταφικό λοβό και συγκεκριμένα στο κατώτερο τμήμα της μετωπιαίας έλικας, εγκεφαλική περιοχή σχετιζόμενη με τη λεκτική μνήμη και την ακοή, (Keenan et.al.,2001, Lueders et al , 2004, Schlaug et al , 1995a; Zatorre et al, 1998). Επίσης, άλλες έρευνες εντοπίζουν διαφορές στο οπίσθιο μέρος της προκεντρικής αύλακας (Αmunts et al , 1997 ), το μεσολόβιο (Schmithorst & Wilke, 2002), την πρόσθια πλάγια πλευρά της κροταφικής έλικας του Heschl, (Schneider et al., 2002) την κάτω πλάγια κροταφική αύλακα, τoν κάτω πλάγιο κροταφικό λοβό (Gaser & Schlaug, 2003a, Lueders et al., 2004) και μέρη της παρεγκεφαλίδας, (Hutchinson et al., 2003).

Σε επίπεδο συμπεριφοράς εντοπίζονται σημαντικές διαφορές στην ενδοημισφαιρική επικοινωνία, την επεξεργασία ακουστικών πληροφοριών, στις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες και κυρίως στον έλεγχο της προσοχής, σε εγκεφαλικές περιοχές όπου εδράζονται οι γλωσσικές λειτουργίες και τέλος σε εγκεφαλικές περιοχές που ελέγχουν την δεξιότητα της κίνησης. Οι συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές συνδέονται με δεξιότητες που σχετίζονται με τη χρήση ενός μουσικού οργάνου και την εκτέλεση και αντίληψη της μουσικής.

Συμπερασματικά, γίνεται εύκολα αντιληπτό το γεγονός ότι ο όρος μνήμη περιγράφει ένα νοητικό σύστημα που αποθηκεύει, οργανώνει, τροποποιεί και κωδικοποιεί πληροφορίες που προσλαμβάνονται μέσω των αισθήσεων. Η έρευνα έχει αποδείξει ότι η μνημονική λειτουργία επηρεάζεται από ποικίλους και διαφορετικούς παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι και η μουσική, η οποία έχει βρεθεί να ενεργοποιεί αρκετές εγκεφαλικές περιοχές με κυριότερες αυτές που ευθύνονται για την επεξεργασία ακουστικών ερεθισμάτων.
Ταυτόχρονα, γίνεται κατανοητό το γεγονός ότι η μουσική ασκεί τεράστια δύναμη και επηρεάζει το συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου καθώς και τη συμπεριφορά του. Ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η μουσική περιορίζει το άγχος και την κατάθλιψη, συμβάλλει στη χαλάρωση του ανθρώπου και ενισχύει την αποθήκευση και την ανάκληση των πληροφοριών, δηλαδή ασκεί θετική επιρροή στη μνήμη.